Raz dwa trzy... Maluch śpi

Rola snu dla zdrowego rozwoju dziecka

Emilia Jaśniewska, położna

Jak sen wpływa na zdrowy rozwój dziecka?

Zdrowy sen noworodka i niemowlęcia to coś więcej niż tylko dobrze przespana noc dla jego rodziców. To warunek jego prawidłowego rozwoju fizycznego i emocjonalnego. Dzięki prowadzonym od kilkunastu lat badaniom naukowym sporo już wiemy na temat specyfiki snu małych dzieci. Wiemy też, jak z dzieckiem postępować, by ułatwić mu zasypianie i umożliwić długi, regenerujący młody organizm odpoczynek.

Jak sen wpływa na zdrowy rozwój dziecka?

Niemowlę w ciągu pierwszych pięciu miesięcy życia podwaja, a w przeciągu roku potraja swoją wagę urodzeniową. Z całkowicie zależnego od innych noworodka staje się dzieckiem chodzącym na własnych nogach i sprawnie (nawet jeśli niewerbalnie) komunikującym swoje potrzeby. Tak dynamiczny rozwój, zarówno fizyczny, jak i umysłowy, nie będzie miał już miejsca na żadnym innym etapie życia. W tym szczególnym okresie dziecko potrzebuje dostatecznie dużo snu, podczas którego:

  • szybko mnożą się komórki ciała i mózgu, wydziela się hormon wzrostu,
  • kalorie zawarte w mleku są przekształcane w energię niezbędną do wzrostu, gospodarki cieplnej oraz budowy mięśni i innych tkanek,
  • organizm wytwarza krwinki białe, kluczowe dla prawidłowego działania układu odpornościowego,
  • mózg jest bardzo aktywny, intensywnie powstają nowe połączenia komórek nerwowych.

Co dzieje się w czasie snu?

Dla prawidłowego rozwoju dziecka bardzo duże znaczenie mają obydwie fazy snu, czyli sen aktywny oraz sen spokojny.

  • Faza snu aktywnego (faza REM) u noworodka stanowi ponad połowę przesypianego czasu. W przeciwieństwie do dorosłych, dzieci zapadają w nią od razu po zaśnięciu. Po ukończeniu 3 miesięcy, fazy snu noworodka stają się bardziej podobne do faz snu dorosłego. Zaczyna dominować faza snu spokojnego. W fazie REM gałki oczne pod powiekami poruszają się szybko. Można też zauważyć, że dziecko zaciska i otwiera piąstki. Faza ta odgrywa znaczącą rolę w rozwoju i czynności mózgu. Jest szczególnie istotna dla procesu zapamiętywania i uczenia się.
  • Faza snu spokojnego (faza SEM) składa się z czterech pogłębiających się etapów: senności, lekkiego snu, głębokiego snu i bardzo głębokiego snu. Kiedy maluch przechodzi w fazę snu bardzo głębokiego leży spokojnie, a jego oddech jest wolniejszy.

Przez całą noc fazy snu aktywnego i spokojnego występują naprzemiennie co ok. 50-60 minut. Pod koniec każdego cyklu maluch wybudza się na chwilę. Jeśli czuje się bezpiecznie półsen nie przekształca się w czuwanie. Noworodki, podobnie jak dorośli, budzą się kilkukrotnie w ciągu nocy i jest to zjawisko naturalne. Ważne jest, by w okresach przechodzenia z jednej fazy snu w drugą dziecko nie zaczynało płakać, marudzić i domagać się kontaktu z osobą dorosłą. Aby było w stanie samodzielnie zasnąć, należy stworzyć mu warunki do odpoczynku, w których czuje się bezpiecznie. Prostym patentem jest przyzwyczajanie dziecka do tego, że do łóżeczka odkładane jest zanim zupełnie zaśnie, w lekkim półśnie. Dzięki temu dziecko zaczyna kojarzyć łóżeczko, jako bezpieczne miejsce odpoczynku. Jeśli zawsze zasypia w ramionach mamy, to po przebudzeniu się w nocy nie będzie umiało odnaleźć się w łóżeczku i do ponownego zaśnięcia będzie potrzebowało rodzica.